uitsnede_omslag_nieuw_amsterdam

De vrije Nederlandse ideeën die via New York de Verenigde Staten beïnvloedden, hebben een Nederlandse oorsprong: ‘Nieuw Amsterdam’ van Russel Shorto.

Nieuw Amsterdam – New York

Ik betrapte mezelf erop dat hoe meer het boek vorderde ik het onvermijdelijke einde van de Nederlandse zeggenschap liever niet zag gebeuren: de Engelsen veroverden Nieuw Amsterdam op de Nederlanders. Als het net even anders was gegaan, dan had de halve wereld nu Nederlands gesproken. Als ja, maar taal is slechts een middel, een voertuig. Wat veel interessanter is, dat het Nederland van de zeventiende eeuw een broeinest van nieuwe ideeën was over de rechtspraak, het humanisme, staatsvormen, de vrijheid van burgers. En het was een wijkplaats voor andersdenkenden en -gelovigen vanuit het hele Europese continent.

En de ideeën die daaruit voortkwamen (en die door de boekdrukkunst ook snel verspreidden) heeft de Republiek der Verenigde Provinciën geëxporteerd naar haar handelspost Nieuw Amsterdam in Nieuw Nederland. En dankzij de vele inspanningen van Adrian van der Donck (even heel kort door de bocht) werd de handelspost een kolonie, een onderdeel van de Republiek, met alle burgerlijke vrijheden die daar bij hoorden.

Peter Stuyvesant

Toen de Britten Nieuw Amsterdam overnamen, wist Peter Stuyvesant – alhoewel zelf weinig overtuigd van de vrijheden – die burgerrechten te borgen. En zo ontstond een New York (weer kort door de bocht) met een op Nederlands-Romeins recht gestoeld systeem. Als een van meet af aan multiculturele smeltkroes temidden van orthodox-puriteinse Engelse koloniën. Een New York dat steeds de Nederlandse eigenzinnigheid bewaarde en zo haar stempel drukte op het Amerika van nu.

Het is een boek, geschreven door een historicus, maar het leest ook als een spannende roman, gelardeerd met grappige anekdotes – rechtstreeks uit wat overbleef van de Nieuw-Nederlandse archieven.

Russel Shorto - Nieuw Amsterdam - New York

Ik kwam één storend foutje tegen, in hoofdstuk 9, waar Stuyvesant in Nieuw Amsterdam aankomt, doet hij dat plots een eeuw later, in 1747. Maar vooruit.

Geopolitiek

Iedereen die geïnteresseerd is in geschiedenis, geo-politiek, het recht, filosofie, komt aan zijn trekken. Plots wordt het je duidelijk waarom de familie Bush doet wat ze doet (deed), wat de bron is van hun denken en doen. En waarom het helemaal niet zo goed uitkwam om dít deel van  Amerika’s vroegste geschiedenis officieel tot de hunne te maken.

Het boek vertelt een deel van de geschiedenis van twee voormalige wereldmachten die elkaar bevechten. Hoe het verval van het ene land de opkomst van het andere inluidt. Hoe Nieuw Amsterdam zonder slag of stoot ingenomen wordt door de Engelsen en daarna weer evenzo door de Nederlanders (die de stad omdoopten tot Nieuw Oranje). En hoe ‘wij’ vervolgens de Britten Suriname ontfutselden.

Slavernij

En over waarom Nederland aanvankelijk principieel tegen de slavernij, toch overging op de profijtelijke handel en vervoer van slaven van Afrika naar de Amerika’s. Terwijl in Nieuw Amsterdam zogenaamde vrije negers woonden, met eigen grond en burgerrechten. Rond 1640. Het kan verkeren.

En hoe Nederland na de officiële vrede met Engeland (inmiddels onder de Nederlandse koning Willem) Nieuw Oranje bij verdrag aan de Engelsen lieten. Maar inclusief de Nederlandse rechten en gewoonten. En zo werd New York een a-typische Amerikaanse stad, die dankzij de typische Nederlandse voorgeschiedenis met wereldomvattende gevolgen (aldus Geert Mak op het omslag).

Geef een reactie