Honderd dagen-ceremonie

Gepubliceerd op 9 reacties 5 minuten leestijd 376 x bekeken

Deel 2 van mijn verblijf in Kampong Cham: de honderd dagen-ceremonie na het overlijden van een dierbare.

(alle foto’s met toestemming van Sophea)

Bienvenue, het Frans leeft nog
(een beetje)

Mangez, il faut manger beacoup, c’est une journée jouyeuse

(Eet, eet veel, het is een feestelijke dag). Dat werd me maandag meermalen ingepeperd door de Franssprekende oom van Sophea.

Ik voelde me een beetje opgelaten dat ik werd uitgenodigd aanwezig te zijn bij zo een ceremonie. Net als bij de bruiloft eerder dit jaar (zie hier) kende ik het ‘onderwerp’ van de viering zelf niet. Maar eervol is het wel om door circa honderd mensen aangegaapt te worden alsof een marsmannetje op hun feestje verschijnt.

Nog één oudere heer sprak me aan met één zin:

Bienvenue à le Français

(Welkom aan de Fransman), en voor de rest moest ik het doen met Sophea en zijn oom. Maar aangezien beiden druk in de weer waren, keek ik vooral naar nieuwsgierige blikken en ruggen. De oom zou hoogstwaarschijnlijk ADHD gediagnostiseerd worden in Europa, maar hier was het vooral een druk, vrolijk, aanwezig mannetje.

Sophea was ook druk, want die kan niet stil blijven zitten en was al snel bezig met het rondbrengen van schalen soep en het afruimen van de tafels. Terwijl de rest mij op een enkele verlegen glimlach na negeerde, kon ik mooi rondkijken.

Drie belangrijke momenten na overlijden

Hoe gaat het er aan toe na een overlijden? Wat ik ervan begreep zijn er drie belangrijke momenten na een overlijden. Na drie dagen, na 7 dagen en na 100 dagen. Ik heb het Sophea nog eens gevraagd en afhankelijk van geld en ver weg wonende familie wordt iemand al naar gelang de voorkeur van de persoon die overleden is gecremeerd of begraven. Voor de crematie zijn er allerlei boeddhistische voorschriften, maar begraven gaat ook niet zomaar.

Er worden Chinese boeddhistische geleerden aan huis geroepen die bepalen op welke plek en in welke positie de overledene begraven dient te worden. Khmer zijn zeer bijgelovig en een boom te dicht bij het graf kan al gevolgen hebben voor het geluk of gezondheid van de nabestaanden. De wortels zouden bijvoorbeeld de kist kunnen bereiken, de rest laat zich raden.

Wat er ook van zij, de eerste drie dagen zijn echte rouwdagen, er wordt veel gehuild. De overledene zelf – zo wil het verhaal – weet op dat moment nog niet echt wat er aan de hand is, blijft dicht bij huis en ziet het allemaal aan. Meestal nog goedgezind door zoveel belangstelling en weet niet echt wat er aan de hand is. Waarom al die mensen op bezoek komen bijvoorbeeld.

In de periode tot aan de zeven dagen vindt de overledene (eigenlijk: de geest van) de weg terug naar huis. Na zeven dagen voelt die aan het stoffelijk overschot, misschien laat een stukje huid los, en dan is hij of zij overtuigd van het onvermijdelijke, de dood. De overledene vindt dan de weg terug naar zijn of haar huis.

Wellicht wat warrig allemaal, maar er is een levendig geloof in de geestelijke wereld, bijgeloven en gebruiken. Als de familie genoeg geld heeft voor een ceremonie, wordt die na honderd dagen gehouden, maar dat kan ook later, na drie of vijf jaar. Die ceremonie is vooral bedoeld om de overledene de hemel in te wensen, c.q. te bidden. Ik begreep van de oom van Sophea dat ook gevierd werd dat iemand aangekomen is in de hemel. Maar beide versies kunnen door gebrekkig Engels, dan wel Frans ietwat verkeerd geïnterpreteerd zijn door mij.

De honderd dagen-ceremonie zelf

Dat is voornamelijk een eet- en drinkfestijn. Er wordt ter plekke in een tent soep bereid, die in pannen op tafel wordt gezet. Op tafel staan dan ook schalen met fruit en koekjes, en groenten en specerijen om aan de soep toe te voegen. En limoenen natuurlijk.

Alcohol is niet gebruikelijk, al was er een tafel waar witte wijn werd geserveerd, de rest deed het met mineraalwater en de lokale varianten van cola, sinas en 7up. En zoals in het begin al gezegd, werd ik veelvuldig aangespoord om veel te eten.

Zo’n tent zal in de stad opgesteld worden op straat, waarbij het verkeer wordt geblokkeerd. Op het platteland wordt die op een egaal stukje land neergezet. De tafels en stoelen zien er evenals de tent feestelijk en kleurrijk versierd uit. Maar één blik leert dat het plastic tafels en stoelen zijn met kleedjes opgepimpt. De gasten komen en gaan, onderwijl wordt de overledene afwisselend via een geluidsinstallatie van alle soorten goeds gewenst en door een monnik toegebeden.

Omdat er aan de ene kant slechts een paar huizen staan (niet eens zo armoedig op deze plek), en aan de andere kant een stukje bos met daarachter rijstvelden, trekt er een stoet aan landbouwers aan je voorbij. Zo zag ik een bescheiden kudde waterbuffels, door simpele motoren voortbewogen landbouwvoertuigen, maar ook door waterbuffels voortgetrokken karren. Mensen op fietsen, brommers, een paard en kar, enzovoorts. De brommers veelal volgeladen met oogst, je hebt geen idee hoeveel vracht en mensen er met één brommert vervoerd kan worden.

De afvalsoffendienst

Ondertussen op het feest: al het afval (uitgeknepen limoenen, schillen van het fruit, servetten, botjes, plastic afval en lege flessen) wordt onder het tafelkleed, of op enige afstand op de grond geflikkerd. Nou zou je denken dat dat een enorme bende moet geven. Nou dat is het ook.

Maar, de afvaldienst is ook in ruime mate aanwezig in de vorm van (schrik niet) kippen, kuikens, honden, een enkele kat (al zijn die zo schuw dat ze liever wachten totdat iedereen weg is) en niet helemaal tot mijn verbazing verdwenen naast af en toe een hond ook geregeld kleine kindertjes onder de tafel. Om flesjes te verzamelen. Die kindertjes zien eruit of ze rechtsreeks van zo’n schilderij met huilend zigeunerkind zijn weggelopen.

Hoe vreselijk hard dit ook overkomt (de rest van de gasten eet zonder blikken of blozen door of er niets aan de hand is), al het plastic afval is weg voor het feest is afgelopen. De etensresten zijn door de kippen en honden opgegeten en de rest vergaat in het warme en vochtige klimaat razendsnel.

Noodfonds

Het volgende blog zal gaan over de politieke situatie en zijdelings wat over het noodfonds. Overigens dank voor de gulle gaven, ik begreep vandaag dat er geld is overgemaakt voor het noodfonds (zie hier voor meer informatie).

Kampong Cham: Nokor Wat

Reageren?

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

9 Commentaires
  • Jan van Velthoven
    4 september 2013

    Voel je maar nooit meer opgelaten bij uitnodigingen voor dit soort ceremonies. het is echt: hoe meer zielen, hoe meer vreugd.

  • Ton de Coster
    4 september 2013

    Je maakt wat mee, jonge vriend!
    Ze zullen daar niet perfect Frans spreken misschien, maar wat jij ervan opschreef… een zigeunerkind zou ervan gaan janken 😉
    Correct zou zijn – en ik zet het tussen in Frankrijk gebruikelijke aanhalingstekens, de guillemets: «Mangez, il faut manger beaucoup, c’est une journée joyeuse!»
    Zoek de 3 verschillen! En later «à le Français» – correct is natuurlijk «au Français».
    Ik kon het niet laten, Ron, vergeef het me maar…
    Het was weer een leerzaam verslag. Dank je wel!

    • Ron van Zeeland
      4 september 2013

      Ik had even geen tijd om dat allemaal op te zoeken, maar het is u vergeven hoor. Op het tweede punt na dan… Hij zei (ik weet de letterlijke woorden niet meer, maar de strekking wel) ‘Goedendag aan de Fransman’. Maar altijd fijn om verbeterd te worden hoor.Ik was al zo blij dat het spreken me nog zo goed afging.

      • Ton de Coster
        6 september 2013

        Maar ik ben ook trots op je, dat je Frans sprak, hoor!

    • Jan van Velthoven
      5 september 2013

      Ton,
      Zo kennen we er meer. Amerikanen spreken geen correct engels. Desondanks knauwt de wereld hen na. Als ik uit Thailand terug kom na een paar maanden spreek ik zelf Thinglish (een merkwaardig getoonzet thais-engels met vreemde taalkundige constructies uit het thais; een bron van groot vermaak voor mijn engelssprekende contacten). In Cambodja vermaakt het khmer het frans van de voormalige kolonisator tot een eigenaardige bavarois. En een Zeelander klopt dat natuurlijk nog even op tot extra-luchtig. Correct? In zekere zin niet. Maar wel charmant. En wat telt er meer?

      • Ton de Coster
        6 september 2013

        Charme kan ik buitengewoon waarderen: ik laat me graag bekoren, Jan! Maar als ik een tekst lees, krijg ik de onbedwingbare neiging om die te corrigeren. Ik vrees ‘medeplichtig’ te worden aan een kreupele tekst; wie zwijgt stemt immers toe… Ik hanteer het rode potlood derhalve met enige vertedering.

        • Ron van Zeeland
          7 september 2013

          Heren,

          Echt, ik stel correcties op zeer prijs, maar die kunnen (en dat gebeurt ook) per e-post worden verzonden.

          Reacties over de inhoud vind ik op deze plek veel leuker en interessanter dan dit. En niemand is medeplichtig aan wat ik schrijf.

  • Hans Fettelaar
    23 november 2020

    Hoi Ron
    Ik ben Hans en woon sinds 1,5 jaar in Cambodja op het platteland.
    Ik heb zelf ook al enkele 100 dagen ceremonies mogen meemaken, maar het is me nog steeds niet helemaal duidelijk wat het doel hiervan is.
    Je schrijft over het bidden voor de overledene om de hemel te bereiken, maar dat strookt mijns inziens niet met het idee dat de overledene inmiddels gereincarneerd zou moeten zijn. Kennen de Boeddhisten eigenlijk überhaupt wel een hemel?
    Zelf begreep ik dat wanneer de overledene niet goed had geleefd, er (nog) geen reïncarnatie plaats vindt en dat hij/zij dan als geest kon blijven bestaan. Er bestaan dan weer andere ceremonies om hem/haar dan alsnog te helpen overgaan.
    Wellicht zou dit ook het doel kunnen zijn van de 100 dagen ceremonie.
    Sinds een jaar hou ik zelf ook een blog bij (ca 50 artikelen) voornamelijk voor familie en kennissen. Mocht je daar interesse in hebben……

    http://www.HansInCambodja.travel.blog

    Ik hoor graag van je..

    Groeten van Hans

    • Ron van Zeeland
      23 november 2020

      Dag Hans,

      wat leuk dat je mijn blog gevonden hebt, ik heb het jouwe inmiddels ook ontdekt en ben je gaan volgen.

      Over de ceremonie: zo goed en zo kwaad als mogelijk heb ik opgetekend wat men mij vertelde over de ceremonie.

      Het kan zomaar anders zijn. Ik vermoed eigenlijk dat het Boeddhisme in Cambodja behoorlijk is vermengd met oude natuurgodsdiensten. En de ceremonie waar ik bij was uitgenodigd was ene familie met ook Chinese wortels. De overledenen werden begraven in heuvels, Zie hier de foto’s van Cheng Meng/Qing Ming.